Moeters en Toeters

Gastbijdrage van Ralf Embrechts, MOMTilburg. Inspreeknotitie uitgesproken bij hoorzittingen actualisatie Tilburgs Armoedebeleid 15 juni 2015‎

Toverstafje

Afgelopen week sprak ik een bewoner en vroeg hem wat hij zou willen veranderen als ie ‎een ‎toverstokje had. Na even nadenken zei hij recht uit het hart: “Ik zou willen dat ik geen ‎zorgen ‎meer had over mijn bestaan, mijn uitkering, mijn geld, heb ik eten vanavond, kan ik mijn ‎huur ‎betalen, gaan mijn kinderen naar school, gewoon mijn dagelijkse leven. Als ik die zorgen ‎niet ‎meer had, dan kan ik die tijd van formulieren, DigiD, sancties, boetes en gedoe, inwisselen ‎voor ‎leuke dingen, meehelpen bij het opknappen van het schoolplein, als oppasouder meegaan ‎op ‎schoolreis, noem maar op. Maar iedere keer word ik ziek, ziek van al die zorgen, zorgen ‎voor ‎vanavond, morgen, dat nekt me in alles. Snap je dat?“‎

Toen ik afgelopen januari [12 januari bij behandeling Pollepel – red.] in dit gemeentehuis naar college en raad mocht luisteren, ‎beloofde het ‎college dat het armoedebeleid weer op een andere leest geschoeid zou kunnen ‎worden. Voor de ‎onderlegger van de afgelopen jaren “Vergroten Financiële zelfredzaamheid” ‎zou een nieuwe, actuele ‎onderlegger verzonnen worden. Daarvoor zijn we hier bijeen.‎ Vol verwachting klopte mijn hart. Afgelopen vrijdag – 12 juni – kwam er een nota los waar ik (nog) ‎helemaal ‎niets terug zie van een nieuwe onderlegger. Sterker nog ik lees allerlei scenario’s maar dat ‎is ‎allemaal voor dezelfde film. U mag kiezen uit 3 slechte B-films, films die je ‎normaliter ‎graag overslaat.‎

Uitkering is te weinig

Zelfs als het Nibud hardop zegt dat de uitkering voor bijna alle gezinstypes te weinig is, dan ‎nog zegt ‎dit college “het is uw eigen schuld”. Wie moet het dan nog zeggen?‎

Ja, de mensen uit onze dagelijkse praktijk zeggen het al jaren, en inmiddels ook de mensen ‎van ‎Werk & Inkomen zelf. De uitkering is te weinig en bij het geringste tegenslag, bijdrage eigen ‎risico, ‎een hogere energierekening, een onverwachte doktersrekening, dan donder je om, en ‎kom je ‎dat niet meer te boven.‎

Bij deze actualisatie van het Tilburgs armoedebeleid is het volgens mij belangrijk om te ‎kijken ‎naar ‎het fundament en in stand houden van de armoede. ‎Armoede is de laatste jaren verworden en gemaakt tot een individueel probleem. Als arme ‎moet ‎je ‎jezelf uit het slop trekken, je moet werken, je moet re-integreren, je moet participeren ‎je moet ‎aan je vaak ‎onoverbrugbare schulden werken. Je moet van alles, en helpt dat dan? ‎

Door armoede te zien als een individueel probleem houden we elkaar gevangen; ‎

Door armoede te zien als schuld, eigen schuld dikke bult, houden we elkaar gevangen;‎

Door armoede te zien als iets dat je oplost via re-integratie, daarvan is inmiddels bewezen dat ‎dat ‎ook veelal niet helpt, houden we elkaar gevangen

Door armoede te zien als iets dat je enkel oplost met het vergroten van je ‎financiële ‎zelfredzaamheid, houden we elkaar gevangen in het rondpompen van allerlei ‎goedbedoelde steun en hulp. ‎

Dit is niet iets dat ik verzin. Vele mensen in deze stad met veel meer ervaring roepen ‎dit ‎al ‎jaren. Toch stappen we in de valkuil om armoede te bestrijden met projecten ‎en ‎individuele ‎aanpak. Is dat wel bestrijden als het percentage armoede al jaren rond het ‎zelfde ‎aantal beweegt ‎of is dat … pappen en nathouden of … liever beter verwoord, alleen maar ‎armoede verzachten, in plaats van bestrijden.‎

Teveel moeters en toeters

Ik zou “het garanderen van bestaanszekerheid” als onderlegger willen voorstellen.‎ Als die bestaanszekerheid voor mensen gegarandeerd is, en als de systemen der sociale ‎zekerheid ‎dat waarborgen, dan kunnen mensen pas weer adem halen. ‎Ik vertik het hier om in de subsidiegraaimand hard te gaan roepen dat organisatie X wel en ‎organisatie ‎Y geen subsidie moeten krijgen, wie het hardst roept krijgt? Nee, dat lijkt me niet de ‎weg die ‎we moeten bewandelen.‎ De uitkering is te laag, er zitten teveel toeters, moeters en bellen aan vast, die je vooral niet ‎vooruit ‎helpen en bakken geld kostende re-integratie of verplichte participatie. En nu zult u ‎zeggen aan de ‎hoogte van de uitkering kunnen we in Tilburg niets doen, klopt, maar wel aan ‎de systemen die dit ‎verstrekken.‎

Ik heb altijd geloofd in een college dat de weg wijst in goede en in beroerde tijden. Dit ‎college heeft ‎die weg nog niet gevonden en vraagt het nu aan ons. Ik hoop dat daar ook een ‎lichtje gaat branden ‎en dat wij samen het script schrijven, waarop wel werkende scenario’s’ worden gebaseerd.‎

Desondanks

We kunnen iedere zoveel jaar een nieuw thema verzinnen om armoedebestrijding op te enten. ‎De ‎ene keer de ‘zorg voor kinderen’, de andere keer ‘de zorg voor financiële ‎zelfredzaamheid’. Er zal ‎iets moeten veranderen in de systemen die armoede in stand houden.

‎Ondanks de inzet van velen, vrijwilligers en professionals, ondanks de best bedoelde schuldhulp-‎verlening, ondanks voedselbanken, ondanks… of beter desondanks blijft armoede ‎bestaan, sterker ‎nog die neemt toe, bijna 1000 mensen in onze stad erbij! Dat moet ons ‎aan het denken ‎zetten.‎

Het zou van lef spreken en als de gemeente “het Garanderen Bestaanszekerheid” als ‎onderlegger ‎voor haar armoedebeleid zou willen en van daar uit haar armoede-aanpak actualiseren. ‎Dus kijk ‎vooral eerst naar jezelf als overheid, verbeter de systemen alvorens je de mensen in ‎armoede ‎vraagt aan hunzelf te sleutelen. Die systemen houden mensen gevangen in re-‎integratie, in ‎langdurige schuldhulpverlening, met sancties en boetes boven hun hoofd.‎ Dat maakt hen ziek, niet in staat hun ellende te ontsnappen.‎

Weer dienstbaar

Zolang je niet aan je eigen systemen sleutelt, verandert er helemaal niets. Sterker nog zo ‎houden ‎we de armoede al jaren op ongeveer 10% en tikt nu zelfs in Tilburg door naar 11,9%, het hoogst sinds jaren. Vanuit mijn werk probeer de systemen van de MOM-partners zo goed mogelijk vanuit de leefwereld ‎van mensen te laten werken. Ook dat is en blijft een pittige opgave. We kiezen daar vooral voor de ‎mensen die tussen het wal en het schip vallen. Het is goed om gezamenlijk te kijken hoe we weer ‎dienstbaar kunnen zijn naar de mensen waarvoor ‎we werken. ‎

Het zou goed zijn om die beweging samen met de gemeente in te zetten, en zo het werken ‎vanuit vertrouwen te laten doorklinken in alles wat we doen. ‎

Bestaanszekerheid garanderen

Om de ideevorming verder te helpen zou je om die bestaanszekerheid te garanderen ‎kunnen ‎denken aan:‎

‎-‎ ‎betere en sneller afstemming met Toeslagen, CJIB, Belastingdienst, SVB,‎
‎-‎ ‎de financiële wasstraat, ook voor alle gemeentelijke en particuliere hulp;‎
‎-‎ ‎het Vertrouwensexperiment;‎
‎-‎ ‎makkelijkere, sneller toegankelijkere schuldhulpverlening of alternatieven;‎
– Nationaal Initiatief Herstructureren Schulden
‎-‎ tegengaan wildgroei bewindvoerders, of alternatieven;‎
‎-‎ incasso-vrije wijk;‎
‎-‎ ‎het voor veel mensen standaard doorbetalen van vaste lasten.‎..

Om maar eens enkele ideeën te noemen. Er is vast nog meer te doen.‎ Dan pas verander je het systeem rondom armoede alvast stap voor stap. ‎En belangrijkste les: werk vanuit vertrouwen in plaats van wantrouwen. Dat is nou ‎een ‎werkwijze die zich door alle eeuwen heen, al wel bewezen heeft als aanpak. ‎

Kortom als Tilburg echt het verschil wil maken, kies dan eerst maar eens om naar onszelf te ‎kijken, ‎de systemen, en maak dat tot een goede onderlegger, een script voor de komende jaren. Ik hoop ‎van ganser harte dat we ‎in die film mogen samenwerken en komen tot goede scenario’s. Daarvoor ‎zit genoeg energie in onze stad, bij bewoners, bij vrijwilligers en bij alle organisaties.

College, u bent nu aan ‎zet, veel succes en inspiratie.‎