“Bomen hebben ook gevoel”

Gastbijdrage van Bram van Beurden, voorzitter van de Stichting Stadsbomen, lid van de commissie ‘Stedelijk Groen’ voor de gemeente Tilburg en tuinarchitect.

“Bomen hebben ook gevoel” is nu zo’n typische uitspraak waaraan men de zweverige ‘treehugger’ kan herkennen. Het is natuurlijk wel een beetje raar om te denken dat een boom emoties voelt of zelfs psychische problemen zou hebben. Stel je eens voor hoeveel bomen in Tilburg er dan in therapie zouden moeten. Met name de bomen in de stad zouden heimwee hebben naar de koele bossen of die goeie ouwe tijd toen Tilburg nog een stel dorpen was. Ze zouden nu eindeloos klagen over die verstikkende bestratingen, die ze niet eens een beetje open mogen duwen om te kunnen ademen, want dan worden je wortels er rücksichtslos af gehakt. En ze zouden nachtmerries krijgen van al die enge mannen met zagen, die midden in je winterslaap je mooiste takken komen snoeien zonder enige directe aanleiding. Als je überhaupt al kunt slapen met al die kabels en leidingen tussen je wortels.

Toch heb ik sinds mijn deelname aan de Stichting Stadsbomen Tilburg nog niemand kunnen betrappen op het knuffelen van bomen of dergelijke zweverige uitspraken. Wat ik wel veel tegenkom is emotie. Bewust of onbewust ervaren de meeste bewoners de bomen in hun omgeving als levende wezens en daar gaat van nature respect naar uit. Vaak wordt men zich hiervan pas bewust als zo’n boom wordt bedreigd of gesnoeid. Helaas is de positieve invloed van een groene omgeving zo subtiel dat men vaak niet bewust is van de gevolgen op het verlies ervan. Zo verwijderen we struikgewas voor de veiligheid zonder te beseffen dat agressie en criminaliteit toeneemt bij gebrek aan groen. We bestraten onze plantsoenen en voortuinen om te bezuinigen, maar staan er niet bij stil dat dit de straatwaarde van je huis met 7 tot 12 % vermindert. We fatsoeneren eindelijk onze binnenstad maar snappen niet goed waarom de sfeer ontbreekt en we restylen het Piusplein door wat rommelige boompjes te verwijderen en vragen ons nu voor het eerst af “wat doet deze McDonald’s hier eigenlijk midden op ons plein?”.

Natuurlijk valt er over smaak niet te twisten, iedereen zijn eigen ‘style’, dus men geeft de ontwerpers alle vrijheid met het blinde vertrouwen dat elke vernieuwing een verbetering zal zijn. Toch zijn er bepaalde basisprincipes noodzakelijk voor een optimale beleving van de openbare ruimte waar men niet omheen kan. Ieder mens geniet nu eenmaal van de natuur omdat er geen betere ontwerper is dan de natuur. Als één ontwerper meer vrijheid zou moeten genieten dan is het de natuur zelf.

De natuur in Tilburg heeft het echter niet makkelijk en heeft zich altijd moeten schikken naar de architectuur van de stad. De meest waardevolle stukken natuur worden bebouwd omdat de echte waarde nooit is vast gelegd. Met name de bomen worden niet meer als levende organismen gezien maar als elementen die je, net als lantaarnpalen, kunt vervangen en verzetten en waarvoor je een beleid kunt schrijven dat voor elke boom toepasbaar zou moeten zijn. Daar waar bomen tijdelijk moeten verdwijnen omwille van noodzakelijke grondwerkzaamheden zijn nu regels die verbieden dat er nieuwe bomen voor terug gezet worden. Daar waar nog nooit tragische ongelukken zijn veroorzaakt door bomen worden binnenkort tientallen bomen preventief gekapt omdat uit technische onderzoeken blijkt dat deze allemaal levensgevaarlijk zouden kunnen zijn.

Jaren lang ervaar ik in toenemende mate het onbegrip en de moedeloosheid bij de bewoners die niet één ambtenaar meer vertrouwen als het om bomen gaat. Deze gevoelens zijn weliswaar begrijpelijk, toch zijn ze niet terecht. De meeste ambtenaren die ik ontmoet zijn wel degelijk te vertrouwen. Echter, het systeem waarin ze werken wordt gedreven door te veel tijdsdruk waardoor kwaliteit in het geding komt. Tot nu toe werden de meeste problemen opgelost door meer financiële middelen beschikbaar te stellen. Maar deze zogenaamde potjes moeten wel op tijd op zijn anders verdwijnen ze weer, extra geld zorgde dus voor nog meer tijdsdruk. De huidige bezuinigingen zouden dus wel eens een zegen kunnen zijn voor onze stad. De natuur krijgt meer vrij spel; er is simpelweg geen geld meer om deze strak te beheren. Is het u bijvoorbeeld ook opgevallen hoeveel wilde bloemen er dit voorjaar in de bermen bloeien? Dit prachtige voorjaarsbeeld danken we aan de bezuiniging op de maaifrequentie. Ik ontmoet nu ook steeds meer enthousiaste en betrokken ambtenaren in het groen, maar er moet nog veel veranderen in het systeem. Bezuinigen betekent meer lange termijn denken door te investeren in meer kwaliteit, meer creativiteit, meer communicatie met bewoners en vooral meer echte vakkennis, en niet alleen bestuurskunde.

Met het herplanten van de Lindeboom op de heuvel heeft de gemeente al laten zien wel respectvol om te kunnen gaan met een levende boom en de gevoelens van de bewoners. De beste resultaten worden behaald wanneer de bewoner en de gemeente elkaar met respect behandelen we zijn tenslotte allemaal mensen en; “Mensen hebben ook gevoel”