Meer referenda en zorgen over vluchtelingen en zorg

Sinds 2008 wordt elk kwartaal landelijk onderzoek gedaan naar de mening van burgers over politieke en maatschappelijke kwesties. Dit onderzoek, het Continu Onderzoek Burgerperspectieven, wordt uitgevoerd in opdracht van het Sociaal Cultureel Planbureau (SCP). Het SCP doet wetenschappelijk onderzoek op sociaal en cultureel gebied. De resultaten rapporteert het SCP aan de regering, de Eerste en Tweede Kamer, ministeries en andere overheidsorganisaties.

Ruime meerderheid voor referenda

Uit het meest recente onderzoek, over het eerste kwartaal van 2016, blijkt onder meer dat al sinds de jaren ’70 er een ruime meerderheid bestaat voor bindende referenda. Vroeger waren deze vooral populair onder kiezers van D66 en de voorlopers van GroenLinks (GroenLinks is in 1990 opgericht na een fusie van vier kleine linkse partijen: de PPR, de PSP, de CPN en de EVP.) en tegenwoordig onder kiezers van de SP en PVV.

Verlangen naar meer directe democratie is nu met name het gevolg van politieke onvrede Steun voor meer directe democratie is er vaker bij lager- (74%) en middelbaar opgeleiden (66%) dan bij hogeropgeleiden (56%). Het verlangen naar meer directe democratie hangt sterk samen met politieke onvrede en ook met afkeer van de Europese Unie. Van de voorstanders van het EU-lidmaatschap is 55% voor meer directe democratie, van de tegenstanders is 86% dat. 79% van de mensen die onvoldoende vertrouwen hebben in de Tweede Kamer is voor meer directe democratie, onder mensen die voldoende vertrouwen hebben is dat 54%.

Vluchtelingen

De onderzoekers vroegen mensen om in hun eigen woorden aan te geven waarover zij zich zorgen maken. 65% van de Nederlanders benoemde spontaan problemen op het gebied van immigratie en integratie. Vanaf eind 2014 namen de zorgen over immigratie en integratie langzaam toe; sinds oktober 2015 is immigratie verreweg het belangrijkste thema in de publieke opinie.

Mensen zijn ongerust over de grote toestroom van vluchtelingen en over de opvang. Sommigen vinden het onterecht dat er voor hen veel voorzieningen zijn, terwijl er de afgelopen jaren op veel andere zaken is bezuinigd. Een andere groep is bezorgd over de manier waarop Nederlanders met vluchtelingen omgaan en de maatschappelijke onrust die voortkomt uit de discussies over asielzoekerscentra.

Decentralisaties

Sinds 1 januari 2015 zijn gemeenten verantwoordelijk geworden voor de Jeugdzorg, WMO (AwbZ) en de Participatiewet, de decentralisaties.

Eén jaar na de decentralisaties van Rijksoverheidstaken naar de gemeenten, bijvoorbeeld op het gebied van zorg en huishoudelijke ondersteuning, maken Nederlanders zich nog steeds zorgen over deze ontwikkeling: 48% vindt dat er meer nadelen dan voordelen zijn; 14% ziet meer voordelen; 55% is van mening dat de decentralisaties vooral bedoeld zijn om te bezuinigen.

Dat is dan meteen het meest genoemde probleem: ook mensen die de voordelen van decentraliseren (zoals maatwerk) inzien, vrezen verschraling. Op vragen over decentralisaties vullen veel mensen in dat zij het antwoord op de vraag niet weten. Velen hebben er geen mening over of zelf geen ervaring mee; opvattingen over deze kwestie zijn niet los te zien van opvattingen over (veranderingen in de) gezondheids- en ouderenzorg in het algemeen.

Bron: Voor het COB wordt sinds 2008 elk kwartaal een enquête gehouden. Daarnaast zijn er focusgroepen (vanaf 2013 in de even kwartalen) en telefonische vervolginterviews (in de oneven kwartalen). De enquête is dit kwartaal gehouden tussen 4 januari en 1 februari. Het onderzoek wordt uitgevoerd voor het kabinet op verzoek van de Voorlichtingsraad. Voor het kwartaalbericht maakt het SCP daarnaast gebruik van ander opinieonderzoek. De onderzoekers zijn Josje den Ridder, Paul Dekker en Pepijn van Houwelingen.