Tilburg for Global Goals in muurschilderingen

Gastbijdrage en alle foto’s van Herman Fitters.

Sinds 2017 promoot de Stedenband Tilburg-Matagalpa in onze stad de duurzame ontwikkelingsdoelen van de Verenigde Naties, beter bekend als de Global Goals. Een belangrijk middel hierbij is het maken van muurschilderingen bij scholen en maatschappelijke organisaties. Deze zijn vaak inpandig aangebracht, dus niet zichtbaar voor publiek. In dit artikel een blik op de productie van deze murales, oftewel Nicaraguaanse muurschilderingen, in de afgelopen vier jaar.

Muurschilder Manuel Alaníz (1978) uit Nicaragua was afgelopen maart weer eens in Tilburg en voltooide er een drietal schilderprojecten, namelijk op basisschool De Petteflet [1] (Reeshof), op het landgoed Sparrenhof [2] (Bredaseweg) en in herberg Den Herdgang [3] (Oud-Noord). Alaníz doet het niet alleen, maar altijd samen met leerlingen of wijkbewoners. Ook het ontwerp is gebaseerd op de inbreng van Tilburgers.

De afgelopen jaren verrezen evenzo muurschilderingen in ’t Zand, Tilburg-Noord, op Korvel, op de Spoorlaan, in de Gasthuisring en aan de Piushaven. De indrukwekkende muurschildering op de Pijnboomflat in de Hart van Brabantlaan (2024) is in dit verhaal een uitzondering. Dat was een cadeau aan de stad in verband met het 40-jarig bestaan van de stedenband. Alaníz werkte hierbij samen met de Tilburgse kunstenaar Paul Watty. Van hem leerde Alaníz de spuitbus te hanteren, iets wat hij normaal niet gebruikt. [4a] en [4b].

Muralismo

In Latijns-Amerika is muurschilderen van oudsher een belangrijke communicatiemiddel. Progressief als het kan, kritisch als het moet. Van grote invloed was de Mexicaanse muurschilderbeweging, nu een eeuw geleden. En wie weet het nog: de Chileense muurschildering bij de hoofdingang van de Tilburgse universiteit? Die is ondertussen verwijderd. Helaas, want een waarschuwing tegen dictatuur zou vandaag de dag nog wel passend zijn.

In Nicaragua is het muurschilderen niet meer weggegaan sinds de Sandinistische revolutie van 1979. Het muralismo heeft zich sindsdien doorontwikkeld en is aardig geprofessionaliseerd. Zowat elke wijkorganisatie in Nicaragua heeft het in haar programma en laat kinderen en jongeren eraan proeven en zich erin bekwamen. Hieruit zijn de muurschilders voortgekomen die in de afgelopen decennia in Tilburg te gast zijn geweest. In die beeldcultuur is Alaníz grootgebracht en de bijbehorende werkwijze neemt hij mee naar hier. [5]

Wordingsproces

Tilburg is wel een beetje schatplichtig aan Latijns-Amerika, want onze stad kent ondertussen aardig wat Nicaraguaanse muurschilderingen. [6] Ze zijn met name gerealiseerd op basis- en middelbare scholen. Het wordingsproces is wat anders dan gebruikelijk. Vóór dat de schilder arriveert maken de leerlingen tekeningen, op bepaalde Global Goal-thema’s. De kunstenaar kiest elementen hieruit en voegt deze samen in een totaalontwerp. Dat zet hij/zij over op grote panelen. Alle leerlingen helpen vervolgens met het schilderwerk, steeds in kleine groepjes, onder deskundige leiding.

Communicatie verloopt in het Engels, eventueel wat Spaans of met handen en voeten. Best spannend dus voor de kinderen. Doorgaans is de hele schoolgemeenschap trots en blij met het resultaat. Dat blijkt steevast bij de feestelijke onthulling. Maar het belangrijkste is uiteraard het leer- en maakproces van de leerlingen met een vreemde uit een ver land. Een ervaring die de kinderen meenemen voor de rest van hun leven.

Wereldburgerschap

Muurschilder Alaníz blijkt een uitstekende ambassadeur voor het wereldburgerschap. De stedenband Tilburg-Matagalpa heeft al sinds haar oprichting in 1984 mondiale bewustwording als hoofddoel. In het jaar 2000 stelden de VN zogenaamde Millenniumdoelstellingen op. Die zijn in 2015 omgezet in de Duurzameontwikkelingsdoelstellingen ofwel Global Goals, te bereiken in 2030.

Het is een set van 17 doelstellingen, waarbij maar liefst 169 onderliggende targets zijn geformuleerd. Dat zijn natuurlijk idealen, maar tegelijkertijd ook meetbare richtpunten. Kortom, een serieuze agenda om een betere, duurzame toekomst te bereiken voor alle mensen in de wereld. [7]

De Tilburgse stedenband richt zich met name op onderwijs (middels scholenbanden), empowerment van vrouwen (middels microkredieten) en duurzame productie en consumptie (met name koffie). Nicaragua is een middenmotor in de ranking van landen op het gebied van de Global Goals. [8]

Vóór het jaar 2030 kunnen we vast geen einde maken aan alle ongelijkheid en klimaatverandering, maar er moet wel aan gewerkt worden! Dat begint met een gevoel van verbondenheid met de aarde en de mensheid in het algemeen. Een goed muurschilderproject draagt daar aan bij; door de thematiek, door de samenwerking en door de uitstraling van het project. Het idee is dat leerlingen wereldburgers worden, geen nationalisten. Dat begint in de jeugd en in de eigen omgeving.

Petteflet en de kosmos

De recente muurschildering op BSO de Petteflet in de Reeshof laat zien hoe ruimdenkend kinderen zijn – hoe ‘ruimtelijk’ beter gezegd. Mogelijk spelen de missies naar de maan en Mars hierbij een rol. Hoe dan ook maakt de school bij binnenkomst meteen iets duidelijk: We leven met z’n allen op een kleine aardkloot in een gigantische kosmos, we zijn van elkaar afhankelijk en delen de verantwoordelijkheid voor het oplossen van mondiale vraagstukken. Heel de schoolgemeenschap was bij de presentatie van deze mural aanwezig, inclusief de wijkwethouder. Hij zag hoe mooi de leerlingen hun wereldburgerschap verwerkten in diverse optredens.

De dubbele muurschildering die in 2023 is aangebracht op een flat van Wonen Breburg aan de Puccinistraat getuigt evenzo van ieders verantwoordelijkheid voor het milieu, hier verbeeld met het dierenrijk en de vruchten der aarde. Alaníz maakte het samen met leerlingen van Yonder (het voormalige ROC).

Sparrenhof for Global Goals

Ook de recente muurschildering op landgoed Sparrenhof, gerealiseerd door leerlingen van Track013, verbindt Tilburg met de wereld. Sparrenhof zet zich in voor talentontwikkeling en heeft ambities op het gebied van duurzaamheid. Misschien kan het landgoed zich wel ontwikkelen tot een landelijk centrum voor de Global Goals, waarheen groepen dus op excursie kunnen, want zoiets bestaat nog niet.

Een eerstvolgende stap hiertoe is al gezet: Sparrenhof schenkt vanaf nu alleen nog eerlijke koffie – en wel uit Nicaragua: Café Matagalpa. Deze koffie wordt rechtstreeks ingekocht bij koffieboeren nabij zusterstad Matagalpa, tegen een eerlijke prijs en met aandacht voor mens en milieu. Zo’n bakje koffie maakt je bewust van wereldwijde verbondenheid. [9], [10]

Hieronder wat impressies van overige schilderprojecten in de afgelopen vier jaar (2023-2026) uitgevoerd in Tilburg door Manuel Alaníz: