Maand van de geschiedenis: Volkstuinen in de spotlight

In Tilburg en de omliggende dorpen neemt de volkstuin nog altijd een belangrijke plaats in. Ter ere van de Maand van de Geschiedenis, die in 2025 het thema ‘Natuurlijk’ draagt, besteden het Stadsmuseum Tilburg en het Regionaal Archief Tilburg uitgebreid aandacht aan de rijke geschiedenis van deze groene oases.

Van bloemen tot levensbehoefte

De geschiedenis van de Tilburgse volkstuin gaat ver terug. De eerste bekende volkstuin werd in 1939 aan de Hoefstraat opgericht, een initiatief van een frater. Hoewel de tuinders zich in eerste instantie vooral bezighielden met het telen van bloemen, kwam hier na twee jaar abrupt een einde aan toen de Duitse bezetter de tuin ontbond.

De Tweede Wereldoorlog zorgde echter voor een nieuwe, vitale impuls. Door de ernstige voedseltekorten kregen arbeidersgezinnen in Tilburg de dringende behoefte om zelf voedsel te verbouwen. Dit leidde in 1942 aan de zuidkant van de stad tot de oprichting van een groot complex met volkstuinen. Hieruit ontstond de Volkstuindersvereniging Tilburg aan het Leijpark, een vereniging die tachtig jaar later nog altijd springlevend is. Aan de basis van deze vereniging stonden destijds burgemeester Van de Mortel en frater Silvius Mutsaers (CMM).

Huidige status: Een vitaal groen netwerk

Ruim tachtig jaar na de oprichting van de eerste vereniging telt Tilburg meer dan twintig tuinverenigingen en -initiatieven. Veertien daarvan zijn georganiseerd onder de OVAT (Overkoepelende Vereniging van Amateurtuinverenigingen Tilburg), die sinds 1995 de belangen van de aangesloten tuinders behartigt. Dit netwerk toont aan dat volkstuinen in de moderne tijd nog steeds een cruciale rol spelen in de gemeenschap, zowel op het gebied van ecologie als sociale cohesie.

Tentoonstelling en verhalen

Medewerkers van het Stadsmuseum en het Regionaal Archief zijn de archieven ingedoken en hebben de verhalen van de hedendaagse tuinders vastgelegd. Fotografe Maria van der Heyden portretteerde de tuinders met hun oogst en hun tuinen, terwijl tekstschrijver Theo van Etten hun persoonlijke verhalen optekende.

• De foto’s van de tuinders zijn te bekijken in een expositie in het TijdLab in de Bibliotheek LocHal en lopen nog tot en met 31 oktober.
• De opgetekende verhalen zijn terug te lezen op de website geheugenvantilburg.nl.

Ter verdieping van het thema werd er op vrijdag 10 oktober  een wandeling georganiseerd door de Bloementuin Sint Franciscus, een van de oudste volkstuinen van de stad. Bovendien lanceert het Regionaal Archief een podcast over het bijzondere natuurgebied Landgoed Gorp en Roovert bij Goirle en Hilvarenbeek, en wordt het archief van de Vereniging van Natuurliefhebbers online uitgelicht.

De maand wordt smakelijk afgesloten op zaterdag 25 oktober 2025  in het gebouw van het Regionaal Archief. Daar wordt een grote pan ‘oogst-soep’ bereid met groenten die rechtstreeks afkomstig zijn van de Tilburgse moes- en volkstuinen. Houd voor de laatste updates over deze proefgelegenheid de website van het Stadsmuseum in de gaten.