Bureaucratie niet verminderd, en dat was wel de bedoeling

Bureaucratie; steeds dezelfde informatie moeten aanleveren, lang wachten op procedures en beslissingen, ingewikkelde formulieren invullen en onbegrijpelijke brieven ontvangen. Eén van de redenen dat sinds januari 2015 de Jeugdzorg, Wet Maatschappelijke Ondersteuning (WMO) en Participatiewet aan de gemeenten werden overgedragen, was om de regeldruk – de bureaucratie – te verminderen.

Actal, het Adviescollege dat zich bezighoudt met bureaucratie en de vermindering ervan heeft onderzoek laten doen door Berenschot (onderzoeksorganisatie) en heeft onlangs een eindrapport gepubliceerd.

Het onderzoek is uitgevoerd onder 2.000 burgers in een representatief aantal gemeenten, waaronder Tilburg.

Uit dit onderzoek blijkt, dat de bureaucratie die door burgers wordt ondervonden, nauwelijks is verminderd en voor een deel van de mensen zelfs is toegenomen.

Actal adviseert om wetgeving aan te passen en verbeteringen in de gemeentelijke dienstverlening door te voeren. Zo moet het uitgangspunt zijn dat bij hulpvragen altijd een (keukentafel)gesprek met de gemeente plaatsvindt. Ook moet de uitwisseling van gegevens tussen overheden beter. En de aanvraag voor ondersteuning moet zo veel mogelijk samen met de aanvrager worden ingevuld, omdat de formulieren nog steeds erg ingewikkeld zijn.

In een derde van de gevallen is geen keukentafelgesprek gevoerd, terwijl zo’n gesprek nu juist bedoeld is om de hulpvraag van mensen op een laagdrempelige manier integraal op te pakken. Aanvragers hebben nog altijd moeite hebben om de juiste informatie of de juiste persoon te vinden. Vaak moeten zij gegevens twee keer aanleveren. Door heldere procedures weten mensen waar ze aan toe zijn, vooral diegene die meerdere zorgvragen hebben. Dit geldt zowel voor grote als kleine gemeenten.

De Jeugdzorg en WMO zijn erop gericht om maatwerk mogelijk te maken en de zorgvraag goed te interpreteren. De Participatiewet is echter vooral gericht op ‘voor iedereen dezelfde behandeling’, handhaving en rechtmatigheid. Dit verschil maakt dat een integrale aanpak van problemen minder goed van de grond komt. Daarom pleit Actal voor een uitbreiding van de experimenteerartikelen in de Participatiewet. Gemeenten kunnen dan kiezen voor een integrale aanpak voor bepaalde doelgroepen, en niet alleen voor individuele gevallen, zoals nu het geval is.

Enkele van oplossingen die worden gegeven aan gemeenten

Verbeter de vindbaarheid en begrijpelijkheid van informatie. Om de gemeentelijke informatievoorziening te verbeteren, verdient het aanbeveling om te investeren in betere vindbaarheid van informatie over het sociaal domein en het vergroten van de begrijpelijkheid van deze informatie voor burgers.

Verbeter het keukentafelgesprek. Om het keukentafelgesprek te verbeteren, zijn verschillende oplossingen denkbaar: leidt medewerkers goed op, informeer de burger ook schriftelijk over het keukentafelgesprek, wees expliciet over het doel van het keukentafelgesprek, stimuleer het voeren van een keukentafelgesprek en benadruk dat een ondersteuner of mantelzorger aanwezig mag zijn bij het gesprek.

Introduceer een track & trace voorziening. Dit is een digitale voorziening waarmee burgers hun lopende zaken kunnen inzien. Met een dergelijke voorziening, vergelijkbaar met een ’track & trace’ systeem bij pakketbezorging, blijft een burger op de hoogte van de status van afhandeling van zaken.

Bied een alternatief naast digitale dienstverlening. Om als overheid voor burgers makkelijk bereikbaar te zijn en de drempel voor contact laag te houden, is het raadzaam om een alternatief te blijven bieden voor digitaal contact met de overheid. Bij een alternatief in de vorm van persoonlijk contact kan gedacht worden aan de inrichting van een spreekuur op een plek waar de burger aanwezig is. Ook een telefonische hulplijn of een goed toegankelijk gemeentelijk loket kan hieraan bijdragen.

Help burgers beter beslagen ten ijs te komen. Kern van de oplossingsrichting is dat burgers beter geïnformeerd zijn en daardoor beter beslagen ten ijs komen, bijvoorbeeld in een gesprek met de gemeente. Dit kan bereikt worden met het maken en promoten van een handreiking op dit vlak voor burgers. Een dergelijke handreiking biedt handvatten voor het gesprek en tips voor de burger om zich voor te bereiden.