Draagvlak & Democratie

Draagvlak.  “Groep van mensen die allemaal iets willen of steunen.”
Democratie. “Bestuur over een land (stad) met veel inspraak van de inwoners.”

Het zijn twee definities die niet zonder elkaar kunnen. En hoewel we graag willen geloven dat we in dit land – en in deze stad – een democratisch systeem hebben, dringt bij steeds meer mensen het besef door, dat dit helemaal niet zo is, of liever: niet helemaal.

Wie de Wikipedia er op naslaat, leert dat het Nederlandse politieke systeem een ‘representatieve democratie’ of ‘parlementaire democratie’ heet. In het kort: we laten ons vertegenwoordigen door verstandige mensen om beslissingen voor ons te nemen. Raadsleden en wethouders.

Officieel wordt elk raadslid op persoonlijke titel gekozen, dus niet namens een partij. Echter, in de praktijk merk je daar zelden iets van. Het valt alleen op als een raadslid uit zijn of haar partij weggaat en toch de zetel in de raad behoudt. Dan reageert iedereen verontwaardigd. Had je al die tijd gedacht dat je op een partij had gestemd en niet op een persoon, en dan blijkt ineens het tegendeel.

Echter, we worden niet geregeerd door een democratie, maar een particratie. Niet de individuele raadsleden beslissen, maar de meerderheid binnen de partij waar zij lid van zijn, bepaalt het standpunt en de beslissing over elk voorstel dat wordt ingebracht. Partijdiscipline. En raadsleden zijn er absoluut goed in om de mening van ‘de partij’ te verkondigen, zelfs wanneer zij er zelf geheel anders over denken, zonder blikken of blozen. Alsof het gedrukt staat…

Particratie: de politieke partijen hebben de macht. Met uitzondering van Zwitserland zijn de Europese ‘democratieën’ particratieën. Particratie wordt vaak verward met de democratie. Een particratie komt voornamelijk tot uiting in de partijdiscipline, waarbij in de praktijk alle verkozenen die behoren tot eenzelfde partij in het parlement over alle onderwerpen unaniem stemmen.

Maar mensen zijn niet gek. De burgers in deze stad hebben het drommels goed door wanneer politici doen alsof… Ik zeg politici, want niet alleen raadsleden doen hier aan mee, ook wethouders kunnen er wat van. Maar in plaats dat zij met de partijdiscipline schermen, gebruiken ze hiervoor graag het ‘coalitie-akkoord’ als schild. “Dit hebben we zo afgesproken en het college spreekt met één mond.” heet het dan.

En alsof dit nog niet genoeg is, foppen onze politici graag ook zichzelf. Vier jaar lang gaan zij er klakkeloos van uit dat zij draagvlak hebben. Ze lijken oprecht te denken dat de mensen die op hen hebben gestemd het dan ook vier jaar lang met hen eens zijn, in álles. Zij denken draagvlak te hebben, en hoe groter de partij, hoe meer draagvlak, en dus is het grote gelijk…. afijn. Zie hier het begin van de verbazing als een partij bij de volgende verkiezingen in één keer de helft van haar kiezers verliest.

Dit spel wordt al zo lang gespeeld, dat de indruk gewekt zou kunnen worden dat dit voor altijd vol te houden is en door kan gaan. Niks is minder waar… de dobbelstenen verslijten en er verschijnen slijtageplekken op de speelkaarten.

Als voorbeeld neem ik de chaos rond de verbouwing van het Stadhuis, Stadskantoor 3 moet een warenhuis worden en Stadskantoor 1 moet verbouwd worden met winkels onderin en bovendien moet de gehele omgeving op de schop.

Op 21 september 2015 was de kogel door de kerk, het raadsbesluit genomen, het plan tot verbouwing werd aangenomen door een meerderheid van de raadsleden. Totdat 9.600 burgers van Tilburg een troefkaart in het spel wierpen: het referendum. Een referendum, ofwel: volksraadpleging. Letterlijk een vorm van directe democratie, waarin iedereen (met stemrecht) mag meebeslissen. Het CDA-raadslid dat in een discussie over het referendum riep dat een referendum niet democratisch is, sloeg dan ook niet eens de plank mis, maar mepte in het wilde weg terwijl er geen plank in de buurt was. Het referendum is de oervorm van de democratie.

Dat onze particratische politici het hier erg benauwd van krijgen, blijkt uit de afgelopen pakweg vier maanden. Het zou schade brengen aan de binnenstad van Tilburg, het zou ondernemers en investeerders wegjagen, het zou…. en het was allemaal de schuld van de burgers. Paniek die leidde tot verhitte discussies in de raadszaal.

Draagvlak. Daar waar het plan voor de verbouwing van de stadskantoren steeds minder draagvlak, steeds minder steun kan vinden bij de Tilburgers, daar wint het referendum aan draagvlak. Waar het plan voor de verbouwing slechts 23 van de 45 ja-zeggers nodig had om doorgang te vinden… een draagvlak van een paar mensen die de illusie koesteren dat zij het draagvlak, de steun van hun stemmers genieten, daar werd van het referendum verlangd dat het draagvlak, steun kon vinden bij minstens 8.423 Tilburgers. Het werden er 9.600 in de vorm van handtekeningen, voorzien van naam, adres en geboortedatum, in het digitale tijdperk alle met pen op papier ingediend. Dat is draagvlak. Dat ís democratie.

In een democratie beslissen burgers zelf. En in het geval dat zij er op kunnen rekenen dat een medeburger hen goed kan vertegenwoordigen, geven zij het recht om beslissingen te nemen best graag uit handen. Dan geven zij diegene draagvlak, geven zij diegene steun. Dit draagvlak is een gunst en degene die het toevertrouwd krijgt zal er voor moeten zorgen het te verdienen, door beslissingen te nemen die de gevers van het draagvlak zelf zouden nemen. Alleen dan blijft het draagvlak bestaan, is wederzijds vertrouwen mogelijk en kan er sprake zijn van democratie.

Alsof het nog niet ingewikkeld genoeg is, doen raadsleden er graag nog een schepje bovenop. Waarom? Behoefte aan draagvlak. Om wederom – voor zichzelf – de illusie te wekken dat zij heus wel de burgers vertegenwoordigen en echt wel draagvlak hebben.

Voorbeeld.

In de steeds ingewikkelder wordende kwestie rond de verbouwing van de stadskantoren, waarbij ondertussen steeds meer winkelketens omvallen en -panden leeg komen te staan, vastgoedeigenaren hun winsten zien verdampen en ook de wethouder aan zijn water voelt dat zijn draagvlak onder de burgers steeds verder afbrokkelt, komen de oppositiepartijen gezamenlijk met een motie (voorstel). Met dit voorstel willen zij aan de burgers laten zien: “Zie je wel, wij luisteren wel naar jullie.” terwijl het tegelijkertijd tegen de wethouder zegt: “Wethouder, ga iets anders doen, want je maakt er een bende van en je hebt geen draagvlak meer.”

Je hoeft geen profetische gaven te hebben om te voorspellen dat de wethouder helemaal niet iets anders gaat doen. Want raadsleden hebben, volgens de regels van het spel, niks te vertellen over de verdeling van taken tussen de verschillende wethouders. Maar daar gáát het in feite ook niet om.

Het enige doel van een voorstel als deze – een vermomde motie van wantrouwen waarin een wethouder direct naar huis wordt gestuurd – is om de burgers van de stad te laten zien: “Kijk, wij zijn jullie draagvlak waard en hij niet.”

Echter. In een democratisch systeem – welke we zo graag denken te hebben – beslissen burgers zelf over wie hun draagvlak verdient, of niet. Daar hebben burgers geen illusies voor nodig.

Definities: Woorden.org.