Schrikkeljaar

Jean-Paul Korst heeft een enorme passie: het weer. Behalve op zijn eigen weerblog, is hij weerman voor onder andere het weekblad Groot Eindhoven en Radio MagnifiQue.

Vandaag, woensdag, is het 29 februari en deze schrikkeldag zal grijs verlopen. Op sommige plaatsen begint deze zelfs mistig of nevelig dat overgaat in laaghangende bewolking, waaruit nog wat lichte motregen kan vallen. De zon probeert door te breken en als dat lukt wordt het meteen lenteachtig met 15 graden. Anders blijven we op een graad of 13 steken. Bij dit alles staat er een matige zuidwestenwind.

Soms is het letterlijk schrikken met het weer op deze dag. Zoals de laatste van 2008 die de weerboeken is ingegaan als de schrikkelstorm die de naam Emma meekreeg. Storm en buien bepaalden toen het weerbeeld. Deze storm van vrijdag 29 februari op zaterdag 1 maart 2008 bereikte langs onze kust een gemiddelde van windkracht 9, een gewone storm, zoals ons land regelmatig te verwerken krijgt. Verraderlijk waren vooral de felle windstoten van circa 100 km/uur die ook landinwaarts tot overlast en schade hebben geleid. Het KNMI-weerstation in Vlissingen registreerde de hoogste windstoot, een uitschieter van 119 km/uur. Wilheminadorp en Valkenburg registreerden windstoten van maximaal 112 km/uur. In het binnenland meldden Gilze-Rijen en Nieuw Beertha windstoten van 108 km/uur. De zwaarste windstoten traden rond een uur of drie in de nacht op toen een actief buiengebied met volop onweer passeerde. Lokaal zijn ook hoosachtige verschijnselen gemeld. Daarbij viel ook veel neerslag, in het oosten op verschillende plaatsen meer dan 20 mm. Het KNMI gaf extra waarschuwingen uit voor de storm en de zeer zware windstoten.

De schade van de storm aan de opstal van bedrijven en particulieren in Nederland werd geschat op 3,9 miljoen euro. Daarmee richtte storm Emma aanzienlijk meer schade aan dan de storm van precies een maand geleden, die tot 1,8 miljoen euro schade leidde. Ter vergelijking: de grote storm van ruim een jaar eerder op 18 januari 2007 bracht de schadeteller destijds op 295 miljoen euro. Eerder berekende het CVS naar aanleiding van deze schrikkeldag dat verzekeraars dagelijks gemiddeld zo’n 17 miljoen euro aan schade uitkeren.
Heel anders was schrikkeldag 2004. Februari eindigde toen met matige en lokaal zelfs strenge vorst en er lag sneeuw. De nacht van 27 op 28 februari 2004 was één van de koudste van die winter. In Volkel daalde de temperatuur boven een dik sneeuwdek tot -10,8°C en in De Bilt tot -7,7. De schrikkeldag zelfde leverde matige vorst op: op 29 februari noteerde Woensdrecht -10,0°C, De Bilt -5,8 en Berkel-Enschot -5,6°C. Het was toen half tot licht bewolkt en af en toe viel er een sneeuwbui.

Eens in de vier jaar hebben we in de sprokkelmaand dan zo´n extra dag. Deze zogenaamde schrikkelmaanden leveren de klimatologen extra werk op. Zij berekenen hun gemiddelden op basis van kalendermaanden met een vast aantal dagen, maar eens in de vier jaar moeten alle langjarige gemiddelden speciaal worden aangepast.
De schrikkeldag in februari danken we aan Paus Gregorius XIII, die in 1582 zijn kalenderbesluit nam. Het jaar is de tijd die de aarde nodig heeft om rond de zon te draaien en dat is precies 365 dagen, 5 uren, 48 minuten en 45,1814 seconden. De duur van een jaar werd afgerond op precies 365 dagen, maar dan was een correctie wel noodzakelijk. In het jaar 325 had het Concilie van Nicaea besloten dat 21 maart het lentepunt was. Een vaste datum was nodig voor de paasdatum (de eerste zondag die volgt op de eerste volle maan na het begin van de lente). In 1582, toen Paus Gregorius zijn kalender invoerde, liep men dus flink uit de pas: het lentebegin viel toen namelijk al op 11 maart. De Paus werkte dat verschil weg door 4 oktober 1582 direct te laten volgen door 15 oktober 1582.

Om een nieuwe verschuiving van het lentepunt te voorkomen bepaalde hij dat februari eens in de vier jaar een extra dag krijgt, met uitzondering van de millenniums behalve als ze deelbaar zijn door 400. Dat betekent dat de jaren 1700, 1800 en 1900 geen schrikkeljaren zouden zijn en de jaartallen 1600 en 2000 dus wel. Kijken we naar het volgende millennium dan is het jaar 2100 géén schrikkeljaar, maar het jaar 2400 weer wel. Door dit besluit begin de astronomische lente nu rond 21 maart.

Zo’n 29e februari gooit dus de klimatologische statistieken in de war. Een schrikkelmaand telt gemiddeld 82 uren zon, dat is 4,3 uren meer dan een gewone februari. Gemiddeld valt er in de schrikkelmaand 49,4 mm neerslag tegen 47,5 in de andere februarimaanden. Voor de gemiddelde temperatuur maakt het niets uit: normaal voor februari bedraagt dat 3,0°C.

Het weer op de schrikkeldagen laat grote verschillen zien. In 1924 beleefde ons land de koudste 29 februari met in De Bilt -7,8°C, gevolgd door 1904 (-6,3) en 2004 met -5,8°C als minimumtemperatuur. Ook overdag kan het kwik onder het vriespunt duiken. Zo hadden we in 1904, 1924, 1932, 1944 en 1968 ijsdagen op de laatste dag van de sprokkelmaand. De zachtste schrikkeldag had ons land in 1992 toen De Bilt 15,7°C noteerde. Andere zachte schrikkeldagen waren 1960 en 1948 met respectievelijk 15,2 en 14,8°C.
Overigens viel op de afgelopen 27 schrikkeldagen sinds 1901, maar elf dagen neerslag. De natste schrikkeldag was die van 2000 toen in de Bilt 11,1 mm werd gemeten. Tijdens de storm van vier jaar geleden viel 9,6 mm, waarmee het de op één na natste schrikkeldag in meer dan honderd jaar werd. Sneeuw viel er in 1924 met in totaal 6,7 mm. In 2004 konden we op schrikkeldag nog heel van de zon genieten met bijna 9 uur zonneschijn. In 1992 hadden we ook een zonnige 29e februari met 9,1 uur zon. In meer dan honderd jaar hadden we maar 6 zonloze schrikkeldagen en de zonnigste was die van 1932 met 9,6 zonuren.

Bron: KNMI en Jean-Paul Korst

28 februari 2012