Ivan Nyklicek: “Mindfulness helpt tegen hoge bloeddruk en stress”

Ik heb een haat/liefde-verhouding met schrijven. Enerzijds hartstikke leuk om steeds weer te zien wat er uit voortkomt, maar aan de andere kant die tomeloze, haast obsessieve focus op wat ik aan het doen ben, waardoor ik moeite heb met pauzes nemen en in het algemeen met loslaten. Deze combinatie zorgt voor een berg aan stress-hormonen en angst. Schrijven wordt een verleidelijke rockster waarvoor je moeder je, steeds weer, al heeft gewaarschuwd.

Dus hou je het zo lang mogelijk binnen, totdat de drang om het geheimpje te verklappen je gaat verstikken van binnen.

Mindfulness wil nog weleens helpen. Zo ook weer bij dit artikel, dat me herinnerde aan een basis-idee van deze vorm van meditatie en in het leven staan: ‘observèèr je gedachten, gevoelens, emoties en de dingen die in je leven gebeuren, laat je er niet door meeslepen.’ En ik kalmeer en kan weer schrijven.

Ivan Nyklicek, wetenschappelijk onderzoeker aan de Universiteit van Tilburg heeft voor dat fenomeen een verklaring en een medicijn gevonden. Het is misschien ‘even slikken’, maar: “Mindfulness, zo hebben we aangetoond, helpt tegen hoge bloeddruk en stress.”

Nyklicek kwam op het idee voor dit onderzoek vanuit zijn interesse en praktijk van Mindfulness geven aan Tilburgers. Hij wist vanuit eerdere onderzoeken al dat Mindfulness goede resultaten boekt bij psychologische gevoelens van stress, angstigheid, somberheidsklachten en overspannenheid. Nu wilde hij onderzoeken of het ook hielp tegen een hoge bloeddruk. Èn of die verlaging daarvan zich zou handhaven tijdens stress-vol werk. Het resultaat bleek positief. Niklicek: “Niet alleen betreffende de bloeddruk tijdens rust. Voor en na de Mindfulness kregen de beide groepen (één met mindfulness-training en één zonder) twee stress-volle taken: rekensommetjes maken onder tijdsdruk en een verteltaak over hun goede en slechte eigenschappen. Dat leidt vaak tot stress, zeker als er een camera bij staat. Resultaat: op het stress-hormoon cortisol vonden we geen effect, maar wel op de bloeddruk. De stress-reacties op de stress-taken waren significant lager bij de Mindfulness-groep. “

Nu is Nyklicek de eerste om toe te geven dat de resultaten niet honderd procent zekerheid bieden. “Maar we hebben bij beide groepen op precies dezelfde manier en tijden gemeten. Toevallige omstandigheden, daar gaan we vanuit, middelen zich dan uit.”

Een ander zwaktepunt, zo geeft Nyklicek grif toe, is het feit dat de proefpersonen van de controlegroep op een wachtlijst stonden en dat het placebo-effect ook een rol kan hebben gespeeld. “Het effect van aandacht bijvoorbeeld, het samen zijn in een groep en in hetzelfde schuitje zitten. Maar dat moet nog worden onderzocht.”

Maar àls het werkt, hoe komt dat dan? Dat hebben Nyklicek en zijn team zich natuurlijk ook afgevraagd. Nykliceks theorie: “Mindfulness kun je definiëren als open aandacht hebben voor wat plaats vindt, zonder daar een oordeel over te vormen, zonder dat verder door te denken. Het limbisch systeem (waar de emoties zetelen) in het brein is enorm snel, dus je bent heel snel kwaad, emotioneel, maar door er niet over te oordelen, door het slechts te observeren, ebt het sneller weg. Je laat je je er niet door meeslepen. Probeer jezelf op te stellen als de vriendelijke open onderzoeker: het gebeurt, je kijkt toe, maar laat je niet beïnvloeden. Het helpt tegen piekeren, omdat je je eigen interne processen en gedachten waarneemt en die minder serieus probeert te nemen. En je leert via de Mindfulness-theorie dat gedachten geen feiten zijn, maar gebeurtenissen in je hoofd. Daardoor kun je ze relativeren.”

Nyklicek geeft zelf Mindfulness aan een groep, dus de vraag is reëel of dat zijn onderzoek niet al te subjectief beïnvloedt. Nyklicek: “Het is een goede vraag, maar nee, als ons onderzoek had aangetoond dat Mindfulness niet helpt tegen hoge bloeddruk zouden we dat ook bekend hebben gemaakt. Dat het bijvoorbeeld geen merkbare invloed had op het stress-hormoon cortisol staat gewoon in de resultaten.”

Wat Nyklicek nog wil onderzoeken is of de bloeddruk-verlaging ook blijft. Nyklicek: “We hebben gemeten over een periode van twee maanden. Het is goed om na te gaan of het effect bijvoorbeeld over een half jaar of een jaar nog meetbaar zijn.”

En mocht er uiteindelijk in de toekomst geen twijfel meer over bestaan, dan is dit volgens Nyklicek nog geen revolutionaire ontdekking: “Ik denk zelf niet dat dit een belangrijke methode gaat worden om hoge bloeddruk te bestrijden. Misschien wordt het extra voorgeschreven, naast de medicatie. Maar ik hoop dat Mindfulness in de toekomst wel gaat voorkomen dat mensen zonder hoge bloeddruk het, met het ouder worden, zoals meestal gebeurt, alsnog krijgen. Dat zou ik al prachtig vinden.”