Sociale technologie cruciaal voor ouderen

“Ouderen willen, net als iedereen, gezien en gewaardeerd worden. Zij hebben net zo goed fundamentele sociale behoeften, zoals zich verbonden, onafhankelijk en betekenisvol voelen. Sociale technologie kan, zeker nu, een grote en waardevolle rol spelen in het vervullen van die sociale behoeften”:  concludeert Tina ten Bruggencate op basis van haar proefschrift dat ze op 2 juli 2020  verdedigt aan Tilburg University.

De afgelopen maanden werden de bevindingen van Tina tijdens de coronacrisis nog eens extra bevestigd. Sociale behoeften van ouderen zijn van wezenlijk belang. Ouderen kwamen noodgedwongen thuis te zitten, terwijl ze liever midden in de samenleving staan en zich willen verbinden met anderen. Dit geeft het belang aan van menselijk contact, liefde, vriendschap en verbondenheid, maar ook het belang van een dagelijks praatje over het weer of over politiek; het dagelijkse contact waardoor je gezien en gewaardeerd wordt, dat je (nog steeds) nodig bent voor de mensen in jouw omgeving. De promovenda stelde vast dat ouderen niet alleen veel waarde hechten aan hun intieme netwerk (familie en vrienden), maar dat ook perifere netwerkleden (buren, kennissen of bijvoorbeeld de dame van de drogist) hun sociale behoeften vervullen.

“Ouderen van nu willen niet achter de geraniums zitten, maar hun talenten inzetten voor de gemeenschap”

Interventies op het gebied van sociale behoeften richten zich vaak op het in contact brengen van ouderen met anderen. Tina vond dat interventies zich ook moeten richten op het betekenisvol bezig zijn, zoals het doen van vrijwilligerswerk. Ouderen willen iets bijdragen, ze willen niet afhankelijk zijn, niet achter de geraniums zitten. Dit bevestigt wat we al geleerd hebben uit de zogenaamde blue zones van de wereld, waar mensen langer leven door een gezonde levensstijl in combinatie met de sociale rol die ze vervullen: ze spelen een actieve (sociale) rol in hun gemeenschap. Ze zetten hun talenten en vaardigheden in voor de gemeenschap.

Ouderen willen dus actief zijn in hun eigen leven en deelnemen aan het leven van anderen. Een belangrijk begrip daarbij is wederkerigheid. Wederkerigheid betekent dat een relatie bestaat uit geven en nemen, het versterkt de relaties die ouderen hebben.

“Ouderen worstelen met de techniek, het installeren, met updates, met wifi”

Facebook, WhatsApp, videobellen en e-mail spelen nog een bescheiden rol in het leven van ouderen. Een groot deel van de ondervraagden gebruikt sociale technologie niet actief. Zij die dat wel doen, versterken en verrijken daarmee hun relaties, doordat er bijvoorbeeld foto’s en video’s gedeeld worden. Gebruik van sociale technologie maakt dat ouderen en mensen uit hun netwerk zich gerust voelen. Het voelt veilig altijd bereikbaar te zijn met een smartphone op zak. Maar er zijn ook nadelen. Ouderen worstelen met de techniek, het installeren, met updates, met wifi. En sociale technologie mag het face-to-face contact niet vervangen. Ergernis is er over (klein)kinderen die teveel met hun mobiel bezig zijn als ze op bezoek komen.

De coronacrisis heeft tot gevolg dat sociale technologie vaak de enige manier is voor ouderen om met familie en vrienden te communiceren. Het face-to-face contact is aanzienlijk teruggedrongen. De voordelen en mogelijkheden van sociale technologie krijgen steeds meer aandacht. Er wordt nu noodgedwongen zo veel ‘geoefend’ dat sociale technologie in de toekomst, naast het face-to-face contact, wellicht kan zorgen voor meer verbondenheid. Tina beveelt aan om meer in te zetten op de talenten en vaardigheden van ouderen en hen te ondersteunen in het gebruik van sociale technologie.

Tina ten Bruggencate (Sint Oedenrode, 1973) is werkzaam als docent / onderzoeker bij de Fontys hogeschool HRM en Psychologie, en verbonden aan het lectoraat Mens en Technologie. Het lectoraat Mens en Technologie doet praktijkgericht onderzoek naar de wederzijdse beïnvloeding van mens en technologie. Voor haar promotieonderzoek was Tina als science practitioner verbonden aan de Academische Werkplaats Ouderen van Tranzo (van de Tilburg School of Social and Behavioral Sciences aan Tilburg University). De Academische Werkplaats Ouderen wil bijdragen aan mensgerichte ouderenzorg door het perspectief van ouderen te bestuderen. Tina’s onderzoek gaat over de vraag welke rol sociale technologie kan hebben in het vervullen van sociale behoeften van ouderen.