Doorgeschoten burgerkracht

Gastbijdrage van Ralf Embrechts. Deze gastopinie verscheen eerder, op zaterdag 12 juli, in de papieren versie van het Brabants Dagblad. Op verzoek van Ralf Embrechts publiceren we zijn opinie op Tilburgers.nl. Ralf Embrechts is mede-initiatiefnemer van dorpscoöperatie Wij-Wel in Diessen (Hilvarenbeek), armoedeglossy Quiet500 en werkt voor de MOM in Tilburg.

Het modewoord van deze tijd is “Burgerkracht” als oplossing voor alle kwaden. ‘De zelfredzaamheid van de burger vergroten, de participatiemaatschappij, de burger als co-creator’ … echt waar, een woordenbrij veelal verzonnen door mensen die blaken van de burgerkracht. Eerlijk is eerlijk, ook ik bediende me ervan als me dat zo uitkwam. Nadat onze overheid de systemen van zorg, welzijn, wonen en arbeid zo ingewikkeld, traag en onbetrouwbaar heeft gemaakt, gaat het aan de lopende band over burgerkracht. Doe-het-zelf-initiatieven schieten als paddenstoelen uit de grond. Dat lijkt wel burgerkracht maar veel initiatieven zijn ingegeven door jarenlange frustratie. De systeemwereld die de leefwereld van mensen niet begrijpt. Als dat maar lang genoeg doorgaat, dan hoopt zich die lang verwaarloosde burgerkracht van zelf op en komt er ooit weer uit. Het lijkt bijna of ze het er om doen.

Het is gek dat de overheid die burgerkracht van ons nu vooral gebruikt om allerlei bezuinigingen in te verpakken. “We hebben u veel te lang gepamperd, sorry, het komt ons nu wel heel goed uit als u zelf weer eens iets doet!” De gemiddelde leeftijd bij de burgerkracht-doe-het-zelf-initiatieven is veelal 55 plus en vaak ‎nog ouder, grijzer en wijzer. Dus gewoon eigenbelang. Wil je een soepele oude dag en ‎wil je dat ook nog een beetje samen doen, dan staan de burgerkracht-initiatieven te ‎trappelen van ongeduld.‎

Loslaten
Onze overheid moet daar nog even aan wennen. ‘Loslaten’ heet dat in diezelfde beleidstaal. Dat loslaten gebeurt inmiddels schoksgewijs. Bijbehorende budgetten gaan nog maar mondjesmaat ook naar diezelfde burger-krachtige-burger. Soms duurt het even, kijk naar een Tilburgs buurthuis dat na heel veel vijven en zessen nu in handen is van de buurt.  Het stomme is dat die overheid niet zegt: “hier heb je geld terug, zoek het zelf maar uit”, maar “hier heb je minder geld, daar kun je wel hetzelfde mee als wij overheid altijd al deden”. Verkeerde boodschap om burgerkracht gelijk als bezuinigingsinstrument te misbruiken. Zo gaat die burger helemaal niet hard voor je lopen. Wel slimme burgerkracht vind ik de mensen van Social Energy/ Repair Café. Die spetteren van energie om gewoon alledaagse dingen, zoals het repareren van huishoudelijke apparaten weer op een eenvoudige manier te organiseren. De systemen (lees fabrikanten) halen er hun neus voor op of gooien een kapot apparaat liever gewoon weg. Duurzaamheid en vakmanschap op een slimme manier gekoppeld. Hulde.

Jongeren
In al die burgerkracht initiatieven als zorg- dorps- welzijnscoöperaties zie ik nog (te) weinig jongeren betrokken, die leven helaas nog in de doorgeschoten ik-maatschappij, erger nog daar hebben we ze zelf in opgevoed. Wat wil je als je als samenleving zorgverzekeringen aanbiedt, waarin je alle ouderenzorg UIT kunt zetten en alleen de fun AAN zet. Of nog erger, een zorgverzekering die zichzelf IK noemt (uit de Achmea-stal). Weg solidariteit tussen de generaties.

Tweedeling
Tot zo ver de burgerkrachtige burgers. Ik maak me grote zorgen om de mensen die burgerkracht niet zo makkelijk aan de dag kunnen leggen. Die tweedeling neemt steeds grotere vormen aan. Tussen rijk en arm, tussen meedoen en thuiszitten, tussen werk en doorgeflext werkloos, tussen gezond en ongezond, tussen kansrijk en kansarm. De mensen aan de andere krant van de streep kunnen niet zo maar een onsje burgerkracht inzetten, terwijl zij toch vaak royaal te maken krijgen met de gevolgen van al die bezuinigingen. Mensen die bezig zijn met overleven en nog lang niet toe zijn aan het leven van het leven zelf. Mensen waar het water al een hele tijd aan de lippen staat en waar alle burgerkracht en bijbehorende stress opgaat aan bureaucratisch geregel in de hokjes van de systeemwereld.

Overleven
Om deze krachtige overlevers ook te voorzien van burgerkracht hebben we de burgerkracht inmiddels per wet geregeld – de participatiewet. Oh wee als het even niet mee zit, dan MOET er opeens van alles. Verplicht meedoen, dat werkt niet. Voor deze mensen hoor je als overheid betrouwbaar te zijn en te leveren wat nodig is. Als we echt geïnteresseerd zijn in mensen die het alleen niet redden, dan pas kom je misschien in de buurt van de kracht die mensen zelf hebben.

Mensen die helemaal geen netwerk hebben of juist een netwerk dat helemaal niet goed voor hen is. Ophouden met de vraag “Wat kunt uzelf?”, dat komt van zelf wel als je eerst zorgt dat ze kunnen ontstressen. En gaat het fout, oordeel dan niet te snel. Blijf nabij en zorg dat ze de fout niet nogmaals maken. Ga mee in het ritme van de mens tegenover je en niet in het ritme van de systeemwereld. Uiteindelijk heeft ieder mens zijn talenten, alleen zijn ze her en der ietwat lullig verstopt, weggestopt of langdurig onbenut.

Juist deze mensen wil ik behoeden voor het doorgeschoten burgerkracht-denken. Val ze daar in godsnaam niet mee lastig. Als het erin zit, dan komt het er wel uit of niet. We moeten hen een handje in de rug houden en misschien wel (levens)lang voor hen zorgen. Is dat paternalistisch, betuttelend of pamperend? Nee, dat is fatsoen, en dat regel je niet in wetten. Kortom, bezint eer ge over burgerkracht begint!